
Balm và son sáp ong ít cần chất bảo quản vì công thức không có nước: vi khuẩn và nấm mốc cần nước để sinh sôi. Thứ những sản phẩm này cần là chất chống ôi dầu, thường thấy trên nhãn dưới tên tocopherol (vitamin E). Còn kem, sữa dưỡng có chữ aqua hay water ở đầu danh sách thì gần như bắt buộc phải có chất bảo quản như phenoxyethanol hay paraben.
Hiểu ranh giới này, bạn sẽ đọc nhãn bình tĩnh hơn: không hoảng khi thấy chất bảo quản trong lọ kem, cũng không ngạc nhiên khi hũ balm sáp ong hoàn toàn không có.
Khi cầm một sản phẩm từ ong, việc đầu tiên là nhìn vài chữ đầu danh sách. Aqua, water, nước hoa hồng (rose water), dịch chiết thảo mộc dạng nước, aloe vera juice đều là nước. Có những thứ này thì sản phẩm là dạng nhũ tương hoặc dạng lỏng, môi trường dễ cho vi sinh vật phát triển.
Ngược lại, son dưỡng sáp ong, balm dưỡng tay, sáp chống nứt gót thường chỉ có sáp, dầu, bơ. Không có nước, vi khuẩn khó sống, nên công thức không cần chất bảo quản theo nghĩa diệt khuẩn. Đây cũng là lý do đồ tự làm dạng sáp dầu để được lâu hơn hẳn mặt nạ, kem tự trộn có nước.
| Tên trên nhãn | Vai trò | Hay có trong |
|---|---|---|
| Phenoxyethanol | Bảo quản, chống vi khuẩn | Kem, sữa dưỡng, sữa rửa mặt |
| Methylparaben, Propylparaben | Bảo quản, chống nấm mốc và vi khuẩn | Kem, dầu gội, đồ trang điểm |
| Sodium benzoate, Potassium sorbate | Bảo quản, hay dùng cặp đôi | Sản phẩm dán nhãn «dịu nhẹ», «tự nhiên» |
| Ethylhexylglycerin | Hỗ trợ chất bảo quản chính | Thường đi cùng phenoxyethanol |
| Tocopherol, Tocopheryl acetate | Vitamin E, chống ôi dầu | Son dưỡng, balm, dầu dưỡng |
| Rosmarinus officinalis leaf extract | Chiết xuất hương thảo, chống ôi dầu | Balm, son thủ công |
Lưu ý: tocopherol và chiết xuất hương thảo giúp dầu chậm bị oxy hoá, chậm có mùi hôi, nhưng không diệt được vi khuẩn. Đừng coi một lọ kem có nước chỉ chứa vitamin E là «đã bảo quản».
Không lo vi khuẩn, nhưng son và balm sáp ong vẫn hỏng theo kiểu khác: dầu bị ôi. Dầu thực vật tiếp xúc không khí, ánh sáng, hơi nóng sẽ dần biến chất, sinh mùi như dầu chiên để lâu. Dầu có nhiều chất béo không no như dầu hạt nho, dầu hướng dương ôi nhanh hơn dầu dừa, dầu jojoba.
Thỏi son có mùi «dầu cũ» là dấu hiệu nên bỏ, dù chưa tới hạn. Cách nhận ra son hỏng và thời gian dùng sau khi mở nắp được bàn kỹ hơn trong chuyên mục son dưỡng sáp ong.
Nhãn «không chất bảo quản» trên một hũ balm sáp ong là hợp lý. Nhưng trên một lọ kem dưỡng mịn, lỏng, có nước, chữ này cần hỏi lại:
Không có câu trả lời rõ ràng thì nên chọn loại có chất bảo quản được ghi tên đàng hoàng. Một chất bảo quản đã biết, dùng đúng lượng, nhìn chung an toàn hơn một lọ kem nhiễm vi khuẩn mà mắt thường không thấy.
Có người dị ứng với một chất bảo quản cụ thể, như một loại paraben hoặc nhóm chất giải phóng formaldehyde. Nếu từng được bác sĩ da liễu xác định mình dị ứng chất nào, hãy chép tên chất đó vào điện thoại, mỗi lần mua thì so với danh sách thành phần. Không biết rõ thì cứ thử sản phẩm mới trên vùng da nhỏ ở mặt trong cẳng tay hoặc sau tai, chờ một ngày. Da đỏ, ngứa, nổi mẩn thì ngừng dùng; tình trạng kéo dài thì đi khám.
Mật ong nguyên chất đặc nên tự giữ được lâu, nhưng khi pha loãng vào kem có nước, khả năng ấy không còn. Đừng tin lời quảng cáo «có mật ong nên không cần bảo quản». Riêng mật ong dú, vốn nhiều nước và chua thanh, còn cần để ngăn mát ngay cả khi ăn. Muốn dùng mật đắp da, hãy dùng mật thật, múc riêng một chút mỗi lần, như mật từ shopongdu.com, thay vì tự pha sẵn hũ kem mật để dành.
Son và balm sáp ong của trại hiện chưa bán online; ai muốn hỏi về thành phần, cách giữ, có thể nhắn qua ongquy.com.
Thường không cần, vì không có nước. Son chỉ cần chống ôi dầu, hay dùng tocopherol. Nếu son có thêm nước hoặc dịch chiết dạng nước thì mới cần bảo quản.
Tocopherol là vitamin E, giúp dầu chậm ôi. Nó không diệt vi khuẩn, nên không thay được chất bảo quản trong sản phẩm có nước.
Đây là chất bảo quản phổ biến, được dùng ở lượng nhỏ theo giới hạn của nhiều thị trường. Phần lớn người dùng không gặp vấn đề, nhưng ai từng kích ứng với nó thì nên tránh.
Rất ngắn, vì không có chất bảo quản. Nên làm vừa đủ dùng vài ngày, cất ngăn mát và bỏ khi có mùi lạ. Đồ không nước như balm sáp ong bền hơn nhiều.
Không bắt buộc. Có người chọn tránh vì thói quen, có người dùng bình thường. Nếu bác sĩ đã xác định bạn dị ứng một loại paraben thì cần tránh đúng loại đó.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Ký hiệu hũ mở nắp 12M là PAO: số tháng nên dùng hết sau khi mở nắp lần đầu. Nó khác hạn sử dụng in trên vỏ; hạn nào đến trước thì theo hạn đó.
Fragrance hay parfum trên nhãn son dưỡng là hương liệu gộp nhiều chất dưới một chữ. Da nhạy cảm nên dò thêm linalool, limonene, citral và chọn bản khô
Tên Latin trên nhãn son dưỡng là tên cây cho dầu: Cocos nucifera là dầu dừa, Ricinus communis là thầu dầu, Butyrospermum parkii là bơ hạt mỡ. Bảng tra
Mel trên nhãn là mật ong thật, honey extract là dịch chiết đã pha, còn mùi mật có khi chỉ từ parfum. Vị trí của mel trong danh sách cho biết nhiều hay
Chữ 100% tự nhiên trên nhãn chưa đủ để tin vì không có chuẩn bắt buộc. Hãy kiểm lại bằng danh sách thành phần: chất bảo quản, tạo nhũ, hương liệu, màu
Thứ tự thành phần cho biết chất nào nhiều, chất nào ít: từ khoảng 1% trở lên xếp giảm dần, dưới mốc đó xếp tự do. Chia nhãn ba đoạn là đọc ra ngay.
Sáp, mật và keo của ong dú đã có mặt trong son dưỡng, kem và xà phòng thủ công. Trang này giải thích từng thứ có gì, dùng thế nào cho đúng, tự làm ở nhà ra sao cho an toàn, và đọc nhãn để biết món nào thật sự có ong.