
Son sáp ong tự làm bị cứng, gãy thỏi là do thừa sáp; mềm nhão, chảy trong túi là do thiếu sáp hoặc dầu quá lỏng; còn lợn cợn hạt li ti thường do bơ thực vật nguội quá chậm. Cả ba lỗi đều sửa được: đun cách thuỷ cho tan lại, chỉnh tỉ lệ, rồi làm nguội đúng cách. Không cần bỏ mẻ son đi.
Mẻ son đầu tiên hỏng kết cấu là chuyện gần như ai cũng gặp. Bài này đi theo từng triệu chứng, nói nguyên nhân và cách cứu, để mẻ sau ra thỏi đều, trơn, đúng độ.
| Triệu chứng | Nguyên nhân thường gặp | Cách sửa |
|---|---|---|
| Thỏi cứng, quẹt không ra son, kéo rít môi | Sáp nhiều so với dầu; sáp ong đã lọc trắng cứng hơn sáp vàng | Nấu lại, thêm dầu lỏng từng chút |
| Thỏi gãy ngang khi vặn lên | Thừa sáp, hoặc vặn lên quá cao | Thêm dầu; chỉ vặn lên vừa đủ dùng |
| Mềm, nhão, dính ngón tay | Thiếu sáp, dầu quá nhiều | Nấu lại, thêm sáp |
| Chảy ra khi để trong túi, trong xe | Tỉ lệ hợp phòng máy lạnh nhưng không chịu được nóng | Tăng sáp cho mùa nóng |
| Hạt li ti như cát trên môi | Bơ hạt mỡ, bơ ca cao kết tinh khi nguội chậm | Nấu chảy hẳn, làm nguội nhanh |
| Mặt thỏi lõm, có lỗ giữa | Sáp co lại khi nguội | Rót bù lớp mỏng phía trên |
Tỉ lệ khởi đầu hay dùng là khoảng một phần sáp với hai đến ba phần dầu và bơ theo khối lượng. Ai làm theo «một sáp một dầu» sẽ ra thỏi khá cứng, hợp với nước hoa khô hay sáp chống nứt gót, nhưng lên môi thì rít.
Cách sửa: cạy hết son ra khỏi ống, cho vào cốc chịu nhiệt, đun cách thuỷ cho chảy. Thêm dầu lỏng như dầu hạnh nhân, dầu dừa phân đoạn hay dầu thầu dầu mỗi lần một ít, khoảng một phần mười lượng son đang có. Sau mỗi lần thêm, chấm một giọt lên chiếc thìa inox đã để ngăn đá, chờ nửa phút cho đông rồi quẹt thử lên mu bàn tay. Vừa tay thì dừng.
Tuyệt đối không nhỏ nước, nước hoa hồng hay mật ong loãng vào để «cho mềm». Nước không hoà vào sáp, chỉ tách thành giọt, về sau dễ ôi và nổi đốm. Mật ong muốn có trong son cũng chỉ nên rất ít và phải khuấy liên tục khi nguội, vì nó hay lắng xuống đáy.
Ngược lại, son quá mềm là do dầu nhiều. Nấu lại và thêm sáp mỗi lần một ít, cũng thử bằng thìa lạnh như trên. Một cách khác là thay một phần dầu lỏng bằng bơ cứng hơn như bơ ca cao, để thỏi chắc mà vẫn trơn.
Ở miền Nam nắng nóng, hay ở miền Bắc mùa hè, thỏi son nằm trong túi quần, cốp xe dễ mềm hẳn. Nhiều người làm hai mẻ: mẻ mùa nóng nhiều sáp hơn một chút, mẻ mùa hanh nhiều dầu hơn để môi êm. Ghi tỉ lệ ra giấy dán trong hộp dụng cụ, mỗi mùa lấy ra dùng.
Bơ hạt mỡ (shea) và bơ ca cao có nhiều loại chất béo đông ở các nhiệt độ khác nhau. Khi để son nguội từ từ trên bàn, một phần chất béo kết tinh riêng thành hạt nhỏ. Thoa lên môi, hạt tan dần nhưng cảm giác lạo xạo khó chịu.
Nếu đã sửa một lần mà vẫn lợn cợn, có thể giảm bớt bơ hạt mỡ, thay bằng dầu lỏng và sáp. Son chỉ có sáp ong và dầu lỏng gần như không bao giờ nổi hạt.
Luôn đun cách thuỷ, không đặt cốc sáp trực tiếp lên lửa: sáp quá nóng có thể bốc khói, bén lửa. Không để nồi đun khi rời bếp, và để trẻ nhỏ tránh xa. Dụng cụ phải khô ráo, lau cồn trước khi dùng. Ống son cũ cạy ra để nấu lại cần rửa sạch, lau khô, có điều kiện thì lau cồn và để bay hơi hết.
Son đã nấu lại nhiều lần, có mùi dầu khét, hôi hoặc đổi màu thì nên bỏ, làm mẻ mới. Dầu bị nấu nóng nhiều lần dễ ôi hơn. Mỗi thỏi mới làm vẫn cần thử trên vùng da nhỏ ở cổ tay hay viền môi trước khi dùng cả môi, nhất là khi đổi loại dầu hoặc thêm tinh dầu. Môi đang có vết loét, nứt chảy máu kéo dài thì hỏi bác sĩ da liễu thay vì thử son mới.
Nhiều mẻ son hỏng bắt đầu từ sáp kém: sáp pha parafin cứng giòn khác thường, sáp lẫn tạp chất làm son vón cục. Sáp ong vàng lọc sạch, mùi mật nhẹ, bẻ ra thấy dẻo, sẽ cho kết cấu đều hơn. Trại hiện chưa bán sáp và son online, muốn hỏi sáp từ trại có thể nhắn qua ongquy.com. Nếu định cho thêm chút mật vào son hoặc dùng mật đắp môi trước khi thoa son, hãy chọn mật thật như mật ong dú tại shopongdu.com. Các công thức gốc và cách chọn nguyên liệu có trong chuyên mục tự làm tại nhà.
Nấu lại một hai lần để chỉnh tỉ lệ thì không sao. Nấu nhiều lần, dầu dễ ôi và đổi mùi. Thấy mùi khét, hôi dầu thì làm mẻ mới.
Chấm một giọt hỗn hợp lên chiếc thìa inox đã để trong ngăn đá, chờ nửa phút cho đông rồi quẹt lên mu bàn tay. Cách này cho biết ngay son sẽ cứng hay mềm.
Thường do dầu quá nhiều hoặc son để nơi nóng rồi nguội lại. Lau giọt dầu, cất chỗ mát. Hay bị thì mẻ sau tăng sáp một chút.
Mật ong không tan trong dầu và sáp nên sẽ lắng. Muốn có thì chỉ cho rất ít, khuấy liên tục tới lúc hỗn hợp sệt lại mới rót. Đơn giản hơn là đắp mật lên môi riêng rồi mới thoa son.
Dùng được nếu không có mùi lạ, hạt chỉ làm cảm giác kém êm. Muốn trơn thì nấu chảy lại, giữ nóng thêm một lúc rồi làm nguội nhanh như hướng dẫn ở trên.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Tẩy da chết môi bằng mật ong và đường: trộn đường mịn với chút mật, xoa nhẹ 30 giây, lau khăn ấm, khoá ẩm bằng son sáp ong; chỉ 1–2 lần mỗi tuần.
Ủ tóc bằng mật ong tại nhà: pha 1 phần mật với 2 phần dầu, chỉ bôi thân và ngọn tóc, ủ 15–20 phút rồi gội nước ấm. Đây là cách pha cho từng kiểu tóc.
Tự làm nước hoa khô từ sáp ong: đun 1 phần sáp với 1 phần dầu nền, thêm vài giọt tinh dầu rồi rót hũ. Mùi dịu, sát da, nhớ thử vùng da nhỏ trước.
Mặt nạ mật ong yến mạch êm khi bột xay mịn, rây kỹ, trộn khoảng hai thìa bột một thìa mật, đắp mười đến mười lăm phút; luôn thử trên vùng da nhỏ trước
Giữ sạch dụng cụ làm mỹ phẩm tại nhà gồm rửa xà phòng nước nóng, trụng sôi hoặc lau cồn 70 độ, rồi để khô hẳn; một giọt nước sót trong hũ là thứ làm h
Mỹ phẩm tự làm nhanh hỏng vì không có chất bảo quản: loại không nước như son, sáp dùng vài tháng; loại có nước nên dùng ngay hoặc giữ ngăn mát vài ngà
Sáp, mật và keo của ong dú đã có mặt trong son dưỡng, kem và xà phòng thủ công. Trang này giải thích từng thứ có gì, dùng thế nào cho đúng, tự làm ở nhà ra sao cho an toàn, và đọc nhãn để biết món nào thật sự có ong.