
Keo ong dú khác keo ong mật trước hết ở cách ong dùng nó: ong dú trộn nhựa cây với sáp thành một thứ «vữa» mềm để xây gần như cả tổ — ống cửa, bầu mật, bầu phấn, lớp trát kín khe — nên keo của ong dú lẫn sáp nhiều hơn, dẻo, sẫm màu và mùi nhựa rừng đậm. Keo ong mật thường tách riêng hơn, giòn khi lạnh. Khi đưa vào mỹ phẩm, cả hai đều cần được lọc và chiết đúng cách, và người dùng vẫn phải thử trên vùng da nhỏ trước.
Mở nắp một thùng ong dú, thứ đầu tiên người ta thấy không phải bánh tổ lục giác đều đặn như ong mật, mà là những bầu tròn nhỏ chứa mật, chứa phấn, xếp như chùm nho. Các bầu ấy, cùng ống cửa vươn ra ngoài thùng và lớp màng trát quanh khe nắp, đều làm từ một hỗn hợp: nhựa cây ong tha về trộn với sáp do ong tiết ra.
Người nuôi hay gọi chung là keo. Nó mềm khi ấm, dính tay, mùi nhựa cây rất rõ. Đàn khoẻ thì keo nhiều, trát kín mọi khe hở để giữ ấm, chặn kiến và côn trùng lạ. Đó là lý do keo ong dú gắn liền với sức sống của đàn hơn là một «sản phẩm phụ».
| Đặc điểm | Keo ong dú | Keo ong mật |
|---|---|---|
| Vai trò trong tổ | Vật liệu xây chính (bầu mật, ống cửa, lớp trát) | Trám khe, phủ thành tổ, viền cửa |
| Thành phần thô | Nhựa cây lẫn nhiều sáp | Nhựa cây, ít sáp hơn |
| Kết cấu khi để nguội | Dẻo, mềm, dính | Cứng, giòn, bẻ được |
| Màu và mùi | Nâu sẫm tới đen, mùi nhựa rừng đậm | Vàng nâu tới nâu đỏ, mùi tuỳ vùng cây |
| Cách lấy ở trại | Cạo khi vệ sinh thùng, khi tách đàn | Cạo khung, dùng tấm lưới hứng keo |
Cả hai đều mang dấu ấn của cây cối quanh trại. Cùng một loài ong, đặt ở vườn cao su hay vườn cây ăn trái, keo có thể khác màu khác mùi. Vì vậy câu «keo loại nào tốt hơn» không có đáp án gọn — điều đáng hỏi là keo có sạch không, được xử lý thế nào.
Ở trại nuôi ong dú, keo không được «khai thác» theo kiểu cắt tổ. Người nuôi chỉ lấy phần keo dư trong những dịp phải mở thùng:
Lượng keo mỗi lần không nhiều và không đều. Đàn vẫn cần keo để sống, nên người nuôi có nghề không cạo sạch trơn. Ong dú cũng không có ngòi đốt, mở thùng nhẹ nhàng thì đàn chỉ bu quanh tay, cắn nhẹ vào tóc, không đau như ong mật.
Thiếu các bước này, keo thô bôi thẳng lên da dễ dính, khó rửa, và người nhạy cảm dễ ngứa đỏ. Vì vậy dù keo ong dú được nhiều người quý, đừng mang cục keo vừa cạo ra chấm lên mặt.
Keo ong trong mỹ phẩm thường góp phần làm sản phẩm có mùi nhựa cây ấm, giúp kết cấu, và được giới thiệu như thành phần làm dịu. Nhưng nó không phải thuốc, không thay cho việc khám khi da có vấn đề, và không nên tin những lời hứa xoá mụn, xoá nám. Mức hợp lý là: một thành phần thú vị, dùng được nếu da hợp.
Keo ong, kể cả keo ong dú, là một trong những thành phần từ ong hay gây dị ứng nhất. Trước khi dùng sản phẩm mới, chấm một ít ở mặt trong cổ tay hoặc sau tai, chờ một ngày. Đỏ, ngứa, nổi mẩn thì rửa sạch và dừng; da hay da đầu đang có vấn đề thì hỏi bác sĩ da liễu. Các bài khác trong mục Keo ong và chăm sóc nói kỹ hơn về cách nhận biết dị ứng.
Ai muốn tìm keo, sáp hay son dưỡng làm từ đàn ong dú nuôi tại trại, có thể hỏi trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Các sản phẩm làm đẹp này chưa bán online, liên hệ hỏi qua ongquy.com để biết lúc nào có và dùng thế nào.
Còn thứ dễ dùng nhất từ đàn ong dú là mật: chua thanh, nhiều nước, ăn hằng ngày hay đắp một lớp mỏng lên da đều được. Mật ong dú của trại có tại shopongdu.com; mở chai rồi nhớ cất ngăn mát.
Không thể nói gọn như vậy. Hai loại khác nhau về kết cấu và cách ong dùng, còn chất lượng phụ thuộc nhiều vào cây quanh trại và cách lọc, chiết. Điều nên hỏi là keo có sạch và được xử lý kỹ không.
Vì ong dú trộn nhựa cây với nhiều sáp để xây bầu mật, ống cửa và trát khe. Hỗn hợp sáp và nhựa giữ độ mềm dẻo ngay cả khi nguội.
Trại có nghề chỉ lấy phần keo dư khi vệ sinh thùng hoặc tách đàn, chừa lại đủ cho đàn trát tổ. Lấy sạch trơn hay phá tổ để lấy keo là cách làm không nên.
Không nên tự làm rồi bôi lên mặt, vì khó kiểm soát độ đậm và độ sạch. Nếu muốn dùng, chọn sản phẩm đã chiết lọc, thử trên vùng da nhỏ trước.
Thường là mùi nhựa cây, mùi gỗ, hơi hắc, đậm nhạt tuỳ cây quanh trại. Mùi chua, mốc hay ôi dầu thì không phải mùi keo bình thường.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Dầu gội, dầu xả có keo ong chủ yếu cho gội sạch, mùi nhựa cây ấm và cảm giác da đầu dễ chịu nếu hợp. Đừng tin hứa hết gàu, mọc tóc; cách đọc nhãn và t
Dùng ngoài da, keo ong chiết bằng glycerin hoặc dầu thường êm hơn keo ngâm cồn, ít rát và ít khô. Cách đọc dung môi trên nhãn và thử trên vùng da nhỏ
Sản phẩm keo ong nên cất nơi mát, tối, khô, đóng chặt nắp, dùng theo hạn sau khi mở. Mùi ôi, tách lớp, mốc hay đổi màu là lúc bỏ; mẹo giữ lâu từng loạ
Bị ngứa, đỏ, nổi mẩn sau khi dùng mỹ phẩm có keo ong thì ngưng ngay và rửa bằng nước mát; sưng môi, mặt hay khó thở phải đi cấp cứu, kéo dài thì gặp b
Keo ong trong kem đánh răng và nước súc miệng chỉ là thành phần hỗ trợ cho cảm giác sạch miệng, không thay fluor; người dị ứng keo ong và trẻ nhỏ cần
Mùi hăng hắc như nhựa thông, gỗ ở mỹ phẩm có keo ong phần lớn là bình thường vì keo là nhựa cây; mùi chua, ôi dầu, mốc hay đổi khác lúc mới mở mới là
Sáp, mật và keo của ong dú đã có mặt trong son dưỡng, kem và xà phòng thủ công. Trang này giải thích từng thứ có gì, dùng thế nào cho đúng, tự làm ở nhà ra sao cho an toàn, và đọc nhãn để biết món nào thật sự có ong.