
Lật hộp kem dưỡng ra mặt sau, dò xuống khoảng giữa danh sách thành phần, nhiều người bắt gặp chữ Cera alba, Cera flava hoặc Beeswax. Cả ba đều là sáp ong. Sáp ong có mặt trong kem dưỡng chủ yếu vì ba việc rất thực tế: làm kem đặc lại, phủ lên da một lớp màng mỏng giúp nước bay hơi chậm hơn, và giữ cho kết cấu kem không tách lớp qua những ngày nóng lạnh thất thường. Nó là một thành phần làm việc thầm lặng của công thức, không phải ngôi sao quảng cáo.
Ở trại nuôi, sáp là vật liệu con ong dùng để xây ổ, chứa mật và nuôi con. Khi đem vào xưởng mỹ phẩm, sáp được nấu chảy, lọc sạch cặn, có khi được làm trắng, rồi trở thành một nguyên liệu dạng rắn, tan chảy khi đun và đông lại khi nguội. Chính tính chất «nóng thì lỏng, nguội thì đặc» này làm sáp hữu ích trong kem.
Về bản chất, sáp ong là hỗn hợp nhiều loại chất béo dạng sáp, không tan trong nước. Vì vậy nó đứng chung phe với dầu, bơ thực vật trong công thức.
Muốn tìm hiểu kỹ hơn cách các tên gọi xuất hiện trên bao bì, chuyên mục Đọc nhãn thành phần có các bài đi riêng từng chữ.
Một hũ kem mà chỉ có dầu và nước thì đổ ra như sữa, để vài hôm là tách thành hai lớp. Sáp ong giúp đẩy độ đặc lên, khiến kem đứng được trên đầu ngón tay, múc ra không chảy.
Với các sản phẩm như son dưỡng, sáp dưỡng tay, sáp gót chân, sáp ong gần như là bộ xương. Dầu nền mang lại độ mềm, sáp mang lại hình dạng. Ít sáp quá thì son mềm nhũn, nhiều sáp quá thì cứng, kéo không trơn trên môi.
Kem dưỡng dạng kem trắng là hỗn hợp nước và dầu đã được trộn đều nhờ chất nhũ hoá. Sáp ong không tự mình làm việc nhũ hoá trọn vẹn, nhưng nó làm pha dầu đặc lại, khiến các giọt dầu khó trôi về một chỗ. Từ thời xưa, loại kem lạnh, thường gọi là cold cream, đã dựa trên sáp ong, dầu và nước; ngày nay người ta kết hợp sáp với các chất nhũ hoá hiện đại để kem mịn và bền hơn.
Da lúc nào cũng có hơi nước thoát ra ngoài, nhất là trong phòng máy lạnh hay mùa hanh. Sáp ong khi thoa lên tạo một lớp màng rất mỏng, hơi bóng, che bớt đường thoát đó. Người làm mỹ phẩm gọi kiểu thành phần này là chất «khoá ẩm».
Điều cần hiểu đúng: sáp không đem nước vào da. Nó chỉ giữ lại phần nước đang có. Vì thế những công thức tử tế thường cặp sáp với một chất hút ẩm như glycerin hay mật ong. Chất hút ẩm kéo nước về phía da, lớp sáp bên trên giữ cho nước đó không bay đi quá nhanh. Một mình sáp trên làn da đã khô cong thì cảm giác dễ chịu hơn, nhưng không «uống» được nước.
Hũ kem đi từ nhà máy qua kho, lên xe tải, nằm trong cốp xe máy rồi mới tới bàn trang điểm. Trên đường đi, nhiệt độ thay đổi liên tục. Sáp ong có điểm chảy cao hơn hầu hết dầu thực vật, nên khi trời nóng, nó giúp kem không chảy lỏng và không ứa dầu ra bề mặt.
Với son dưỡng, đây là lý do thỏi son còn giữ được dáng khi để trong túi áo. Bớt sáp đi để son mềm hơn thì đổi lại, mùa hè son dễ gãy, dễ chảy. Người làm son luôn phải cân giữa hai đầu này.
Thành phần mỹ phẩm thường được xếp theo hàm lượng giảm dần, riêng nhóm chiếm rất ít có thể xếp tuỳ ý. Nhìn vị trí sáp ong, có thể đoán sơ vai trò của nó:
| Bạn thấy trên nhãn | Thường có nghĩa là |
|---|---|
| Beeswax đứng đầu hoặc thứ hai | Sản phẩm dạng sáp: son dưỡng, sáp tay, sáp vuốt tóc |
| Cera alba ở khoảng giữa danh sách | Kem có nước, sáp dùng để làm đặc và giữ kết cấu |
| Sáp ong ở gần cuối | Lượng nhỏ, chủ yếu điều chỉnh cảm giác khi thoa |
| Synthetic beeswax | Sáp tổng hợp mô phỏng sáp ong, không phải sáp thật |
| Cera flava | Sáp ong vàng, giữ màu và mùi nhẹ tự nhiên |
Trên mạng hay gặp những câu như «sáp ong làm da căng bóng như gương», «sáp ong xoá nếp nhăn». Đó là lời quảng cáo, không phải mô tả vai trò. Sáp ong giúp da trông mướt hơn vì có lớp màng mỏng và vì da đỡ khô; còn những thay đổi sâu hơn về sắc tố, nếp nhăn hay các vấn đề da là chuyện khác hẳn, cần bác sĩ da liễu chứ không cần thêm sáp.
Sáp ong đã lọc kỹ ít khi gây phiền, nhưng vẫn có thể mang theo vết phấn hoa hoặc keo ong. Người từng ngứa đỏ với mỹ phẩm có keo ong, người da đang kích ứng nên chấm thử một chút kem ở mặt trong cổ tay hoặc sau tai, chờ một ngày rồi mới dùng rộng. Da đang có vấn đề, đang mang thai hay đang dùng thuốc bôi theo đơn thì hỏi bác sĩ trước khi đổi sản phẩm.
Hiểu vai trò sáp rồi, nhiều người muốn tự làm một hũ sáp dưỡng nhỏ, hoặc đắp mật lên mặt trước khi thoa kem. Với phần mật, cách gọn nhất là dùng mật ong dú nguyên chất, không pha đường: mật ong dú chua thanh, loãng hơn mật ong thường, đắp một lớp mỏng chừng mười phút rồi rửa nước mát là vừa, cũng chấm thử vùng da nhỏ trước như mọi món khác. Mật ong dú lấy từ trại có thể đặt tại cửa hàng mật ong dú Shop Ong Dú; nhớ cất mật trong ngăn mát tủ lạnh sau khi mở.
Son dưỡng và sáp ong dú của trại hiện chưa bán qua mạng. Ai cần hỏi có hàng hay không, cách dùng thế nào, có thể nhắn trại qua Ong Quý. Các bài khác về vai trò của sáp nằm trong chuyên mục Sáp ong trong mỹ phẩm.
Đúng, cả hai đều chỉ sáp ong. Cera alba là tên Latin của sáp ong đã làm trắng, cera flava là sáp ong vàng, còn beeswax là tên tiếng Anh chung. Trên nhãn, nhà sản xuất có thể dùng một trong các tên này.
Sáp giúp da giữ được nước đang có bằng cách phủ một lớp màng mỏng, nên da thường bớt khô ráp. Nó không tự đưa nước vào da. Kem có thêm chất hút ẩm như glycerin thì hai thứ bổ trợ nhau.
Đó là sáp tổng hợp làm ra để có tính chất gần giống sáp ong, giúp nhà sản xuất ổn định nguồn và chi phí. Nó không đến từ con ong. Ai muốn dùng sáp thật thì tìm chữ beeswax, cera alba hoặc cera flava.
Da dầu thường thấy kem nhiều sáp hơi nặng ở trán, mũi, cằm. Có thể dùng loại nhiều sáp cho vùng da khô như khoé môi, mu bàn tay, gót chân, còn mặt chọn kem nhẹ hơn. Thấy nổi mụn ẩn sau khi dùng thì ngưng và theo dõi.
Nhiều người vẫn dùng bình thường vì sáp đã được lọc. Tuy vậy, sáp có thể còn vết phấn hoa hoặc keo ong, nên hãy thử một ít ở mặt trong cổ tay hay sau tai và chờ một ngày. Từng dị ứng nặng thì hỏi bác sĩ trước.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Sáp ong và vaselin đều khoá ẩm, nhưng vaselin bít kín hơn, còn sáp ong pha dầu thoáng, ít bóng. Chọn theo vùng da, thời điểm và cảm giác khi thoa.
Sáp ong trong mascara, chì kẻ mày, phấn má giúp sản phẩm cứng vừa, bám da, giữ màu và nét kẻ. Hiểu vai trò này để chọn món hợp da và tẩy trang cho đún
Mỹ phẩm thuần chay không dùng sáp ong vì đó là nguyên liệu từ động vật; thay vào là sáp candelilla, carnauba, cám gạo. Cách đọc nhãn và chọn loại hợp
Balm sáp ong không có nước, khoá ẩm mạnh, hợp môi, tay, gót chân và ngày hanh; kem có nước nhẹ, thấm nhanh, hợp da mặt. Cách chọn và cách dùng chung c
Làm son dưỡng tại nhà, sáp ong vàng thường là chọn dễ nhất vì ít qua xử lý, mùi mật nhẹ. Sáp trắng hợp khi cần son không mùi, màu trong hoặc pha màu.
Sáp ong ít khi tự bít lỗ chân lông, nhưng lớp màng dày trên vùng da dầu có thể giữ bã nhờn lại. Dùng ở môi, tay, gót chân thì ổn; vùng chữ T nên dè dặ
Sáp, mật và keo của ong dú đã có mặt trong son dưỡng, kem và xà phòng thủ công. Trang này giải thích từng thứ có gì, dùng thế nào cho đúng, tự làm ở nhà ra sao cho an toàn, và đọc nhãn để biết món nào thật sự có ong.